Dział grafiki i ekslibrisu

 

Historia ekslibrisu sięga starożytnego Egiptu. Za najstarszy znak własnościowy, określany mianem praekslibrisu, uważa się fajansową tabliczkę  z końca XIV wieku p.n.e. zabezpieczającą rękopiśmienne zwoje papirusów egipskiego władcy Amenophisa III.

W Polsce pierwsze ekslibrisy pojawiły się w XVI wieku. Były to tak zwane superekslibrisy i tłoczono je bezpośrednio na okładkach książek. Tematycznie wiązały się z zainteresowaniami osób zamawiających. Trwałym elementem wkomponowanym w XVI i XVII – wieczne nalepki był herb właściciela księgozbioru.

Dzisiaj ma zwykle postać oddzielnej karteczki umieszczanej na wewnętrznej stronie okładki książki. Widnieje na niej napis „ex libris”, po którym następuje imię i nazwisko właściciela księgozbioru lub nazwa instytucji. Tekst zazwyczaj uzupełnia odpowiednie wyobrażenie graficzne symbolizujące osobowość i zainteresowania właściciela lub charakter jego zbioru bibliotecznego.

            Dział grafiki i ekslibrisu w Muzeum im. Przypkowskich zapoczątkował Feliks Przypkowski w 1912 roku, gdy znalazł w antykwariacie Jakuba Rosenthala w Wiedniu szczególnie ciekawą pozycję. Z biegiem lat poważnie się ona rozrosła, a dzisiaj liczy blisko 25.000 znaków książkowych i grafik od XVI do XX wieku.

            Syn Feliksa, Tadeusz już jako ośmioletni chłopiec pomaga ojcu porządkować ekslibrisy. W latach gimnazjalnych próbował własnych sił w ich tworzeniu. Początkowo są to miedzioryty, później zaczyna wycinać ekslibrisy    w barwnym linorycie. Pasji tej oddaje się w czasie okupacji, szczególnie interesują go w tamtym czasie ekslibrisy heraldyczne. Podejmuje niemal całe studia na ten temat, dzięki czemu osiąga niebywałą perfekcję. Wkrótce staje się jednym z najlepszych linorytników w Polsce. Własnoręcznie wykonał takich znaków ponad 200. Prawie wszystkie są barwne, o śmiałych połączeniach kolorystycznych.

                Wśród znaków książkowych i grafiki znajdują się w Muzeum prace autorstwa Zbigniewa Dolatowskiego, Janusza Halickiego, Wojciecha Jakubowskiego , Aliny Kalczyńskiej. Ekslibrisy heraldyczne i zabytkowe europejskie. Na szczególną uwagę zasługuje pokaźny zespól drzeworytów artystycznych Tadeusza Cieślewskiego i Stefana Mrożewskiego – twórców zaprzyjaźnionych z Przypkowskimi i goszczących wielokrotnie w Jędrzejowie.